ورود/ثبت نام

همانطور که همه ما می دانیم، زندگی گاهی اوقات به شکلی که ما می‌خواهیم پیش نمی‌رود. این زمانی است که احساسات نه چندان خوشایندی در ما به وجود می‌آیند.و روز ما را خراب می‌کنند. اگر به آنها بیش از اندازه بها بدهیم حتی تمام زندگی ما را تحت تأثیر قرار می‌دهند.یکی از آنها احساس گناه است. وقتی ریشه و منشأ این حس را بیابید، می توانید جلوی احساس گناه را در خود گرفته و تمرکز خود را به کارهای انگیزه بخش معطوف کنید.

آنچه در این مقاله می خوانید:

  • رهایی از احساس گناه
  • تعریف احساس گناه چیست؟
  • چرا احساس گناه می‌کنیم؟
  • احساس گناه با شما چه می‌کند؟
  • اثرات جانبی احساس گناه چیست؟
  • چگونه احساس گناه را در خودمان از بین ببریم؟

رهایی از احساس گناه

آیا در حال حاضر موضوعی وجود دارد که به خاطر آن احساس گناه کنید؟.مطمئناً همه ما قبول داریم که این احساس، تصور حمل یک بار سنگین بر شانه‌ها را در ما ایجاد می‌کند.و اگر نتوانیم آن را در خود از بین ببریم، در واقع زندگیمان را از میان خواهد برد.

خوشبختانه با مطالبی که در این مقاله به شما خواهیم گفت می‌توانید به سرعت آن را در خود از میان ببرید. اگر چند دقیقه‌ای به همه احساساتی که در خودتان سراغ دارید فکر کنید، مطمئناً به احساسات اصلی مانند «خوشحالی» یا «ناراحتی» برخواهید خورد.که درک آنها راحت بوده و معمولاً منشأ آن‌ها را می دانیم

بر اساس مطلب درج شده در نشریه «Psychology Today»، این‌ها احساسات درونی و ذاتی ما انسان‌ها هستند.به این معنی که وجود آنها را در خودمان و دیگران به راحتی  تشخیص می‌دهیم. همانطور که همه ما میدانیم، زندگی گاهی اوقات به شکلی که ما می‌خواهیم پیش نمی‌رود. این زمانی است که احساسات نه چندان خوشایندی در ما به وجود می‌آیند و روز ما را خراب می‌کنند. اگر به آنها بیش از اندازه بها بدهیم حتی تمام زندگی ما را تحت تأثیر قرار می‌دهند. یکی از آنها احساس گناه است.

حال چطور باید احساس گناه را در خود از بین ببریم؟.در این مقاله قصد داریم بیشتر به این موضوع بپردازیم.

تعریف احساس گناه چیست؟

احساس گناه بسته به زاویه دیدی که به آن دارید، تعاریف مختلفی دارد. اگر با رویکردی شناختی بخواهیم آن را تعریف کنیم باید بگوییم احساس گناه نوعی هیجان است.و افراد زمانی آن را تجربه می‌کنند که باور دارند به کسی صدمه زده‌اند.

این همان دامی است که بیشتر افراد در آن گرفتار می‌شوند. بیشتر اوقات توهم آسیب‌رساندن به دیگران است که باعث ایجاد احساس گناه در شما می‌شود. به این خاطر که ما انسان‌ها خیلی راحت در مورد اتفاقات یا رفتارها دچار سوء‌برداشت می‌شویم. سوالی که در این جا مطرح می‌شود این است که چرا اصلاً احساس گناه می‌کنیم؟.وقتی ریشه و منشأ این حس را بیابید، می‌توانید جلوی احساس گناه را در خود گرفته و تمرکز خود را به کارهای انگیزه بخش معطوف کنید.

4 گام موثر برای رهایی از احساس گناه

چرا احساس گناه می‌کنیم؟

احساس گناه یک تجربه شخصی است، یعنی عاملی که ممکن است باعث ایجاد این احساس در شما شود.شاید کوچکترین حس ناخوشایندی را در فردی دیگر ایجاد نکند. در واقع احساس گناه تماماً به قوانین اخلاقی که شما به آن پایبند هستید مربوط است.

اگر تصور می‌کنید که کاری اشتباه است،اما طرف مقابل شما چنین حسی ندارد و آن را انجام دهید.این شما هستید که دچار احساس گناه و خجالت می‌شوید.و این قضیه برای فرد مقابلتان اهمیتی ندارد. اساساً احساس گناه به ما یادآوری می‌کند که مطابق ارزش‌ها و معیارهایمان عمل نکرده‌ایم.

به گفته برنه براون، استاد پژوهش در دانشگاه هوستون: «احساس گناه به معنی انجام دادن کاری  است که با ارزش‌های ما در تضاد باشد یا ناتوانی در انجام کاری که مطابق این ارزش‌ها باشد. به همین خاطر از نظر روانی دچار احساس ناراحتی می‌شویم.» متداول‌ترین دلیل احساس گناه کارهایی است که یا انجام داده‌اید یا نتوانسته‌اید انجام دهید. این که شما به خودتان صدمه بزنید یک موضوع است، اما این که باعث آسیب‌زدن به فرد دیگری بشوید، خود یکی از دلایل محکم برای تجربه احساس گناه است که در مواقعی به ایجاد حس شرمندگی منجر می‌شود.

4 گام موثر برای رهایی از احساس گناه

احساس گناه با شما چه می‌کند؟

احساس گناه نیز همانند هر احساس منفی دیگر، ناخوشایند است. در این شرایط مجبور هستید بارها به کارهای اشتباهی که انجام داده‌اید یا تصمیم‌های اشتباهی که گرفته‌اید فکر کنید و این که چطور می‌توانستید مانع بروز آن‌ها شوید. این موقعیت می‌تواند شما را تا مرز دیوانه شدن پیش ببرد.

وقتی دچار احساس گناه می‌شوید ممکن است ناخودآگاه به دفاع از خودتان بپردازید. بعضی از افراد شروع می‌کنند به حرف زدن با خودشان و سعی می‌کنند خودشان را متقاعد کنند که کارهایشان آن طور هم که تصور می‌کرده‌اند آسیب‌زننده نبوده است. گاهی اوقات می‌خواهیم به خودمان بقبولانیم افرادی که از طرف ما آسیب دیده‌اند، مستحق آن بوده‌اند. وقتی مجبور به ارزیابی دوباره این باورها هستیم، ممکن است تحریک‌پذیر شده یا حالت دفاعی به خودمان بگیریم که این مساله به مکانیسم دفاع از خود ما باز می‌گردد.

در سوی دیگر، وقتی گناه خود را می‌پذیریم.اغلب سعی می‌کنیم راهی برای جبران آن بیابیم. بنابراین اگر کسی را آزرده کرده باشید.تمام تلاش خود را می‌کنیم تا آن فرد را دوباره خوشحال کنیم. اگرچه ایجاد احساس خوب در دیگران عالی است.اما می‌تواند به حالت روحی وهیجانی شما آسیب بزند. به خاطر داشته باشید که احساس گناه لزوماً راه خوبی برای حفظ  یا بهبود یک رابطه  نیست. بنابراین روش مبارزه خود را به شکل عاقلانه‌ای انتخاب کنید.و بدانید که نمی‌توانید گذشته را تغییر دهید و تنها می‌توانید آینده را کمی عوض کنید. اگر کسانی که در زندگی شما هستند.موافق با این مفهوم نیستند.بهتر است در دوستی خود با آنها تجدید نظر کنید.

4 گام موثر برای رهایی از احساس گناه

اثرات جانبی احساس گناه چیست؟

در بیشتر مواقع احساس گناه کردن نشان دهنده این است که تحت فشار و استرس هستید. اگر دائماً درباره کار اشتباهی که انجام داده‌اید فکر کنید.به بدن خودتان آسیب می‌زنید. به همین خاطر است که باید تاثیری که احساس گناه بر جسم شما به جا می‌گذارد را ارزیابی کنید. از طرف دیگر اگر به لحاظ روحی و ذهنی، فردی آسیب پذیر باشید، احساس گناه ذهن شما را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد.و باعث ایجاد افسردگی و اضطراب در شما می‌شود به این خاطر که شما دیدگاهی منفی نسبت به خودتان دارید.

هر چه بیشتر درباره موضوعی فکر کنید، کم کم به مشغله ذهنی دائمی شما تبدیل می‌شود. اگر دائماً درباره کارهای خود فکر کنید.تمرکز ذهنی شما به جای این که صرف کارهای مفید و سودآور شود.به این مسائل اختصاص داده می‌شود. به همین خاطر نباید به احساس گناه اجازه دهید کنترل ذهن شما را به دست بگیرد. در عوض سعی کنید فکر خود را از آنها آزاد کنید. زندگی کوتاه‌تر از آن است که بخواهید آن را با احساس گناه بگذرانید.و به جسم خودتان آسیب وارد کنید. 

4 گام موثر برای رهایی از احساس گناه

چگونه احساس گناه را در خودمان از بین ببریم؟

خوشبختانه می‌توانید به مغز خود یاد بدهید.که دست از به وجود آوردن احساس گناه در شما بردارد. در واقع وجود این احساس در مورد کارهایی که به اشتباه انجام داده‌اید کاملاً طبیعی است.اما وقتی مدتی طولانی در شما وجود داشته باشد.می‌تواند بر تمام زندگی‌تان سایه بیندازد و کنترل آن را از دست شما خارج کند.

به همین خاطر است که باید راه‌های مقابله با احساس گناه را یاد بگیرید.

۱٫ مهارت تصمیم گیری را در خود تقویت کنید

وقتی تصمیم آگاهانه‌ای می‌گیرید.و گزینه‌های پیش روی خود را به اصطلاح سبک و سنگین می‌کنید.بعداً کمتر احساس گناه خواهید کرد. برعکس اگر دائماً با خودتان کلنجار بروید که کاری را باید به شکل دیگری انجام می‌دادید، در واقع خودتان را اذیت می‌کنید.

از همان لحظه‌ای که مسئولیت کارهایتان را به عهده می‌گیرید، دیگر کمتر درباره آن‌ها فکر می‌کنید.و می‌توانید به زندگی عادی خود ادامه دهید. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت یکی از دلایلی که باعث می‌شود افراد دائماً احساس گناه کنند.این است که بدون فکر کردن به عواقب کاری دست به تصمیم گیری می‌زنند. در نتیجه، گرفتار موقعیت‌هایی می‌شوند که جز احساس گناه و استرس فایده دیگری برایشان نخواهد داشت. به همین خاطر اجازه ندهید جریان زندگی علیه شما باشد، بلکه باید به نفع شما باشد.

بهترین راه برای دوری از احساس گناه این است که تصمیم‌های خود را آگاهانه گرفته و مسئولیت آنها را بپذیرید. شما با هر تصمیمی حتی اگر بهترین هم نباشد، مالکیت خود بر افکارتان را به رخ می‌کشید. بنابراین اگر تصمیم‌های خود را به شکل آگاهانه بگیرید.می‌توانید احساس گناه و شرم را در خودتان از میان ببرید.

۲٫ نسبت به خودتان مهربان باشید

شما هم مثل بقیه انسان‌ها کامل نیستید.و البته کسی هم از شما چنین انتظاری ندارد. همه ما دچار خطا می‌شویم. به همین خاطر نباید بیش از حد خودتان را به خاطر یک کار اشتباه سرزنش کنید.زیرا زندگی به حد کافی سختی‌هایی دارد و در واقع شما با این کار آن را برای خود دشوارتر هم می‌کنید.

به خاطر داشته باشید که مهربان و دلسوز بودن نسبت به خود به معنی این نیست که مسئولیت کارها را از دوش خود بردارید.بلکه به این معنی است که سرانجام می‌توانید احساس تنفر را از خودتان دور کرده و ذهنتان را رها کنید. دفعه بعد که دچار احساس گناه شدید.تلاش کنید بیشتر از قبل نسبت به خودتان مهربان باشید.و این را به یک عادت روزانه برای خودتان تبدیل کنید. مثلاً می‌توانید به خودتان بگویید که انسان خوبی هستید و اشتباه‌های خود را فراموش کنید. به این خاطر که شما لایق چنین برخوردی با خودتان هستید.

4 گام موثر برای رهایی از احساس گناه

۳٫ در مورد کارهای خود فکر کنید

تا وقتی درباره کارهایی که باعث ایجاد احساس گناه در شما شده‌اند فکر نکنید، نمی‌توانید هیچ تغییری در شرایط خودتان به وجود آورید. خود آگاهی مبنا و پایه دست‌یابی به رشدفردی است

وقتی حاضر به فکر کردن درباره کارهای خود می‌شویم.در واقع خودمان را مجبور کرده‌ایم به شکل عمیق درباره خودمان فکر کنیم و به نوعی خودآگاهی دست یابیم. اگر بخواهید ازعواملی که باعث ایجاد احساس گناه در شما شده‌اند فرار کنید.مطمئناً هیچ فایده‌ای نخواهد داشت.پس لازم است نقشی که در هر یک از این موقعیت‌ها داشته‌اید را پذیرید. در این صورت می‌توانید فوراً به اشتباه خود پی ببرید.

۴٫ از اشتباه‌های خود درس بگیرید

فراموش نکنید که شما یک انسان هستید و بنابراین ممکن است دچار خطا شوید. در واقع اشتباه بخشی از فرآیندی است که شما را به نسخه بهتری از خودتان تبدیل می‌کند. هر زمان که کار اشتباهی انجام دادید.کمی وقت صرف کرده و به این فکر کنید که چطور می‌توانستید آن کار را به شیوه متفاوتی انجام دهید.

بهترین راه برای این که در دام احساس گناه گرفتار نشوید.این است که از خودتان بپرسید: «از این تجربه چه درسی می‌توانم بیاموزم؟».زیرا اگر نتوانید از اشتباه خود درس بگیرید، بعداً دست به سرزنش و تنبیه خود خواهید زد. همچنین وقتی یاد بگیرید که احساس گناه را راهی برای دریافت اطلاعات بیشتر تلقی کنید.می‌توانید با اشتباه‌های خود راحت‌تر کنار بیایید. نباید انتظار داشته باشید که دیگران شما را از احساس گناه دور کنند.بلکه خودتان باید این احساس را به خودتان هدیه بدهید.

اجازه ندهید احساس گناه کنترل زندگی شما را به دست بگیرد. در واقع اگر تمام زندگی خود را با داشتن احساس بد در مورد خودتان بگذرانید، وقت گرانبهایتان را از دست داده‌اید. زندگی کوتاه است، پس خودتان را ببخشید و شاد و با انرژی به جلو حرکت کنید. از امروز تصمیم بگیرید احساس گناه را در خودتان متوقف و ذهنتان را رها کنید. نفس عمیقی بکشید و به جلو حرکت کنید، زیرا زندگی منتظر شما است.

داشتن یک ذهنیت درست برای ساخت تجربه ای از زندگی که با پذیرش همه اتفاقات غیرقابل پیش بینی آن، شما را به موفقیت برساند، چه قدر برای شما حائز اهمیت است؟

اگر علاقه مند هستید در خصوص راهنمایی که شما را برای تجربه یک زندگی موفق آماده می کند، بیشتر بدانید، مطالعه مقاله معرفی دوره شگفت انگیز پاراسل زندگی را از دست ندهید.

علل احساس گناه

۱. احساس گناه به دلیل خطایی که مرتکب شده‌اید

احساس گناه

بارزترین علت احساس گناه، خطایی است که از ما سر می‌زند. این نوع احساس گناه وقتی ایجاد می‌شود که فرد به دیگران ضرر جسمی یا روحی رسانده باشد. علت این نوع احساس گناه حتی ممکن است تخطی از موازین اخلاقی باشد، مانند فریب‌کاری، دروغ‌ گویی یا دزدی. فردی که سوگند می‌خورد فعل مشخصی را (مثل کشیدن سیگار) هرگز دوباره مرتکب نشود اما به عهد خود پایبند نمی‌ماند نیز در معرض این نوع احساس گناه قرار دارد. در همه‌ی این موارد، احساس گناه از خطاهای خود ِفرد ناشی می‌شود.

اینکه کسی به خاطر خطایی که مرتکب شده احساس گناه کند، هیچ ایرادی ندارد. احساس گناه از عملی که سزاوار پشیمانی است کاملا طبیعی محسوب می‌شود و پشیمان نشدن پس از ارتکاب چنین اعمالی نشانه‌ی روان‌آزاری (سایکوپاتی) است. مشکل از جایی آغاز می‌شود که فرد این احساس گناه را مکرر یادآوری می‌کند. باید بپذیرید که هرقدر هم که دل‌تان بخواهد، گذشته قابل تغییر نیست. پس چه بهتر که با این واقعیت کنار بیایید و از فرد یا افرادی که ضرری به آنها رسانده‌اید، عذرخواهی کنید و در آینده آن اشتباه را تکرار نکنید. یا اگر از خط قرمزهای‌تان عبور کرده‌اید، مثلا اگر مدام به همسرتان دروغ می‌گویید، شاید عاقلانه‌تر باشد که از یک مشاور خانواده کمک بگیرید تا بتوانید این عادت ناپسند را ترک کنید و دیگر دروغ نگویید.

علت دیگر این نوع احساس گناه به میل ذاتی انسان‌ به خودبینی برمی‌گردد، چرا که معمولا بسیاری از ما عادت داریم در مورد توجه دیگران به افکار و اعمال‌مان اغراق‌آمیز بیندیشیم. مثلا اگر به علت یک توهین جزئی و غیرعمد به دوست‌‌تان احساس گناه می‌کنید، این نکته را نیز در نظر داشته باشید که شاید طرف مقابل اصلا متوجه این رفتارتان نشده باشد.

۲. احساس گناه به علت خطایی که هنوز محقق نشده است

احساس گناه

ممکن است شما گاهی به فکر انجام کارهایی بیفتید که با قانون یا موازین اخلاقی در تضاد هستند. مثلا فرد متأهلی که در ذهن خود به روابط نامشروع فکر می‌کند، در معرض این نوع احساس گناه قرار دارد. درست است که این فرد در عمل، مرتکب چنین خطایی نشده و هنوز به موازین اخلاقی پایبند است، اما می‌دانیم اندیشیدن به کارهایی که از خط قرمزهای‌ فرد تجاوز می‌کنند، می‌تواند به‌اندازه‌ی خودِ ارتکاب آن خطا احساس گناه ایجاد کند.

در برخی موارد به افرادی که خود را به علت این قبیل افکار ممنوعه سرزنش می‌کنند، توصیه می‌شود از دو مکانیسم‌‌ دفاعی سرکوب (فروکوفتن امیال پنهانی) یا انکار (عدم اقرار به وجود چنین امیالی) کمک بگیرند. فروید در نظریه‌ی خود در مورد این مکانیسم‌ها بحث کرده است. اما باید بدانید که این مکانیسم‌های دفاعی عاقیبت خوشی ندارند، زیرا کسی که با احساسات خود می‌جنگد، ممکن است مغلوب آن احساسات شود و بعدها طوری رفتار کند که احساس گناهش موجه شود. راهکار مؤثرتری که امروزه رواج دارد، درمانِ مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) است که به فرد یاد می‌دهد چگونه با این نوع احساس گناه مواجه شود. طی دوره‌ی درمان، فرد قادر به پذیرش افکار ممنوعه‌ی خود خواهد شد و یاد خواهد گرفت به‌دقت مراقب رفتارش باشد تا این افکار زشت و زننده هرگز بالفعل نشوند. درواقع درمانگر در این روش سعی می‌کند به فرد بیاموزد که بر این افکار ناشایست سرپوش نگذارد، بلکه در ذهن خود آن‌ها را بپذیرد و با اقدامات آگاهانه از شدت حضورشان بکاهد.

۳. احساس گناه به علت خطایی که فقط تصور می‌کنید مرتکب شده‌اید

احساس گناه

بر طبق نظریه‌های شناختیِ احساسات، علت بسیاری از احساسات ناخشنودی که تجربه می‌کنیم برداشت غیرمنطقی ما از اتفاقات گذشته است. شاید عملا هیچ خطایی مرتکب نشده‌ باشید و فقط تصور می‌کنید که مقصر هستید، اما همین باور ساختگی کافی است تا به‌حدی احساس گناه کنید که انگار در واقعیت دست به کاری ناشایست زده‌اید.

بعضی مردم معتقدند که اگر در مورد کسی افکار شوم به ذهن‌شان خطور کند، این افکار شوم اگرچه فقط در ذهن آن‌ها هستند می‌توانند موجب نگون‌بختی شخص مورد نظر شوند. این باور بی‌پایه و اساس از جمله شایع‌ترین علل شناختی احساس گناه است. مثلا عاشق دل‌خسته‌ای را فرض کنید که برای رقیب عشقی خود سرنوشتی شوم آرزو می‌کند و بعد از مدتی خبردار می‌شود که اتفاقا رقیبش در اثر سانحه‌ای دلخراش دچار نقص عضو شده است. این عاشق دل‌خسته احتمالا افکار انتقام‌جویانه‌ی خود را مسبب آن تصادف می‌داند. معمولا چنین افرادی خودشان می‌دانند که مقصر نیستند، اما به‌سختی می‌توانند از این تصور جانکاه دست بردارند که در مصیبت طرف مقابل نقش داشته‌اند.

هم‌چنین باید توجه کنید که حافظه‌ی انسان برای یادآوری اتفاقات گذشته بسیار ناتوان است. مثلا شاید هیچ خطایی مرتکب نشده باشید، اما از آنجایی که اتفاقات گذشته را ناقص به خاطر می‌آورید به خودتان برچسب مقصر زده‌اید. افرادی که بدگمانی مزمن دارند تاحدی به این یادآوری‌های ناقص مبتلا هستند و نه‌تنها باور می‌کنند که در صحنه‌ی جرم حضور داشته‌اند، به خودشان می‌قبولانند که عامل ارتکاب جرم نیز بوده‌اند.

بنابراین قبل از متهم کردن خودتان مطمئن شوید که آیا واقعا مرتکب خطایی شده‌اید یا فقط تصور می‌کنید که مقصر هستید. اگر عمدا تلاش می‌کنید اتفاقات گذشته را طوری به خاطر بیاورید که مقصر جلوه کنید، پس حتما لازم است یاد بگیرید که واقع‌بینانه‌تر به قضایا نگاه کنید.

۴. احساس گناه حاصل از این تصور که به قدر کافی به دیگران کمک نکرده‌اید

احساس گناه

فرض کنید یکی از دوستان‌تان بسیار بیمار است یا مثلا از مادر بیمارش پرستاری می‌کند و شما هم در اوقات فراغت خود به او کمک می‌کنید. بعد زمانی فرا می‌رسد که شما به علت مسئولیت‌های شغلی جدید قادر به همراهی دوست‌تان نیستید و از این بابت به‌شدت احساس گناه می‌کنید، آن‌قدر که سخت دست‌ و‌ پا می‌زنید تا به هر زحمتی شده باز هم بتوانید به اندازه‌ی قبل به دوست‌تان کمک کنید. روان‌شناسان این احساس یاری‌رساندن پرمشقت را «فرسودگی عاطفی» نامیده‌اند که معمولا در میان مددکاران حرفه‌ای فراوان است. این قبیل افراد معتقدند که خدمات‌شان کافی نیست و به همین دلیل احساس گناه می‌کنند.

اینکه بخشی از زندگی خود را وقف کمک به دیگران کنید هیچ ایرادی ندارد، اما اگر گاهی بنا به دلایلی قادر به انجام این کار پسندیده نیستید، حواس‌تان باشد که خودتان را با احساس گناه فرسوده نکنید، چرا که فرسودگی عاطفی می‌تواند از کارایی شما در کمک کردن به دیگران بکاهید.

۵. احساس گناه به علت اینکه موفق‌تر از عزیزان‌تان هستید

احساس گناه

سربازانی که از میدان جنگ جان سالم به در می‌برند، ممکن است به علت اینکه دوستان هم‌رزم‌شان از بین رفته‌اند ولی خودشان زنده مانده‌اند، احساس گناه کنند. «گناه بازمانده» در افرادی که خانواده یا دوستان خود را در اثر سانحه از دست می‌دهند و خودشان زنده می‌مانند نیز بروز می‌کند. البته این نوع احساس گناه فقط به افرادی که به‌رقم مرگ دیگران، خودشان هنوز فرصت زندگی دارند محدود نمی‌شود، بلکه گناه بازمانده حتی گاهی در اشخاصی که زندگی بهتری از افراد خانواده و دوستان‌شان دارند نیز پدید می‌آید.

مثلا فردی را در نظر بگیرید که هیچ‌ یک از اعضای خانواده‌اش امکان تحصیلات دانشگاهی نداشتند و حالا این امکان برای او فراهم شده است که به عنوان نخستین فرد خانواده، وارد دانشگاه می‌شود. چنین فردی احتمال دارد به خاطر این فرصت خاص تحصیلی دچار احساسات متضاد شود و با اینکه از خودش انتظار دارد قدر این فرصت را بداند و حسابی درس بخواند (این فقط خواسته‌ی خودش نیست، بلکه خانواده‌اش نیز از او انتظار دارند که با تمام وجود برای رسیدن به موفقیت تلاش کند) باز هم وقتی یادش می‌افتد که از فرصتی برخوردار شده که هیچ کدام از اعضای خانواده‌اش نداشته‌اند، احساس گناه می‌کند. این فرد ممکن است با رفتارهای خودویرانگر عمدا در تحصیل شکست بخورد تا به این ترتیب به خیال خود از خانواده‌اش محافظت کرده باشد. منطقی‌تر است که فرد بپذیرد همگی اعضای خانواده، از پدر و مادر گرفته تا خواهرها و برادرها، صمیمانه خواستار موفقیتش هستند و اگر به مدارج عالی دست یابد به او می‌بالند، اما این منطق برای دانشجوی مبتلا به گناه بازمانده رنگ می‌بازد.

اگر با این نوع احساس گناه دست به گریبان هستید، به خودتان یادآوری کنید که کامیابی شما مایه‌ی شادی و غرور عزیزان‌تان خواهد بود. باید به خودتان نهیب بزنید که هیچ عزیزِ ازدست‌رفته‌ای با شکست شما به زندگی باز نمی‌گردد. چرا تصور می‌کنید که عزیزان‌تان با دیدن شکست شما در مورد خودشان احساس بهتری می‌کنند؟! پس دست از تلاش برندارید و بدانید که کامیابی شما مایه‌ی تحسین و سربلندی عزیزان‌تان خواهد بود. حتی اگر از دستیابی به اهداف آرمانی خود یا اهدافی که خانواده برای‌تان در نظر دارند باز ماندید، دست‌کم ثابت کرده‌اید که برای رسیدن به موفقیت از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کنید.

تا اینجا با مهم‌ترین علل احساس گناه آشنا شدید و تاحدودی روش‌های مقابله‌ی منطقی با این احساس نفس‌گیر را دانستید. در ادامه نیز با ما همراه باشید تا به طور خاص به راهکارهای مواجهه‌ی درست با احساس گناه بپردازیم و کمی مفصل‌تر در مورد آن صحبت کنیم.

راهکارهای غلبه بر احساس گناه

۱. سعی کنید بدانید به چه علتی چه موجه چه غیرموجه احساس گناه می‌کنید

احساس گناه به علت دعوای زن و شوهری

اگر به علت رفتار ناشایست و آزاردهنده‌ با کسی احساس گناه می‌کنید، بدانید که می‌توانید از این پشیمانی به عنوان فرصتی در جهت رشد و بالندگی خود کمک بگیرید. مثلا اگر اخیرا رفتار توهین‌آمیزی با دوست قدیمی خود کرده‌اید یا به علت مشغله‌های کاری فراوان به‌اندازه‌ی کافی به خانواده‌ی‌تان نرسیده‌اید و از این بابت احساس گناه می‌کنید، به خودتان یادآوری کنید که این آشفتگی درونی زنگ خطری است تا رفتار اشتباه‌تان را اصلاح کنید و با ادامه‌ دادن به این خطای رفتاری به روابط دوستی یا خانوادگی‌تان صدمه نزنید. به عبارت دیگر، احساس گناه در چنین شرایطی می‌تواند سازنده و پرفایده باشد، زیرا این احساس در شرایط فوق به منزله‌ی هشداری جدی است که به فرد انگیزه می‌دهد تا رفتار خود را اصلاح کند و در تعامل با دیگران کوشاتر باشد. البته ممکن است در این موارد سعی کنید بر خطاهای خود سرپوش بگذارید، اما مطمئن باشید که این کار پایان خوشی نخواهد داشت. همان‌طور که پیشتر گفتیم، احساس گناه حاصل از ارتکاب یک خطا، کاملا طبیعی است و فرصت مناسبی است برای جبران اشتباهات و جلوگیری از تکرار خطاهای گذشته.

فرض کنید از اینکه زیاد شکلات خورده‌اید احساس گناه می‌کنید، اما این احساس هشداری است که عواقب زیاده‌روی در خوردن شکلات را گوشزد می‌کند و به شما یادآور می‌شود که مصرف بی‌رویه‌ی شکلات برای سلامتی‌تان مضر است و باید در رفتار خود بازنگری کنید.

اما گاهی احساس گناه در پی رفتاری ایجاد می‌شود که نامعقول نیست و اصلا نیازی به اصلاح یا تغییر ندارد. درواقع فرد با اینکه دست به هیچ اقدام ناشایستی نزده، بی‌‌علت احساس گناه می‌کند. این نوع احساس گناه برخلاف مورد قبل که می‌توانست سازنده باشد، برای فرد هیچ سودی ندارد. مثلا بسیاری از زنان شاغل که مدتی بعد از تولد فرزند اول‌شان به صورت پاره‌وقت به محل کار باز می‌گردند، می‌ترسند که مبادا شغل‌شان با این‌که پاره‌وقت است، بر رشد طبیعی کودک دلبندشان تأثیر منفی بگذارد. این در حالی است که شاغل بودن مادر، البته اگر وظایف مادری او را تحت‌الشعاع قرار ندهد، در اغلب موارد موجب اختلال در رشد طبیعی کودک نمی‌شود. کم نیستند کودکانی که علی‌رغم شاغل بودن هر دو والد، کاملا طبیعی و سالم رشد کرده‌اند. بنابراین در چنین مواردی علت موجهی برای احساس گناه وجود ندارد، اما فرد هم‌چنان خودش را ملامت می‌کند.

پس در قدم اول سعی کنید بفهمید که چرا احساس گناه می‌کنید و آیا برای این احساس آزاردهنده علت موجهی وجود دارد یا خیر.

۲. هرچه زودتر اشتباهات‌تان را اصلاح کنید

احساس گناه - عذرخواهی

اگر متوجه شدید که علت موجهی برای احساس گناه دارید، در قدم بعد لازم است که اشتباه‌تان را اصلاح کنید. مثلا اگر ناخواسته رفتاری کرده‌اید که موجب بی‌احترامی به کسی شده است، خیلی راحت می‌توانید از شخص مورد نظر عذرخواهی کنید. اما تشخیص علت احساس گناه و سپس اصلاح خطا همیشه آسان نیست. مثلا فردی که به علت مشغله‌های کاری فراوان نمی‌تواند به‌قدر کافی برای زندگی خانوادگی خود وقت بگذارد، شاید اصلا متوجه نشود که زندگی خانوادگی‌اش دارد آسیب می‌بیند یا حتی اگر متوجه بشود، وظایف شغلی او به‌گونه‌ای باشند که واقعا نتواند ساعت کاری خود را کم کند.

گاه افراد بارها و بارها به احساس گناه دچار می‌شوند و مدت‌ها با این احساس دست‌ و‌ پنجه نرم می‌کنند تا در نهایت بتوانند از این احساس گناه درس بگیرند. این دست‌ و پنجه نرم کردن با احساس گناه بسیار طاقت‌فرساست، اما هرچه درس خود را بهتر یاد بگیرید، یعنی بتوانید هرچه زودتر علت احساس گناه خود را تشخیص دهید و رفتار اشتباه‌تان را اصلاح کنید، سریع‌تر از شر این احساس آزاردهنده خلاص می‌شوید و زمانی که رفتارتان را اصلاح کردید، می‌توانید مطمئن باشید که حداقل در مورد همین موضوع دوباره احساس گناه نخواهید کرد.

۳. اشتباه‌تان را بپذیرید و با اصلاح خود از احساس گناه خلاص شوید

احساس گناه - عذرخواهی

اگر مرتکب خطایی شدید باید اشتباه‌تان را بپذیرید، اما بدانید که گذشته قابل تغییر نیست و فقط می‌توانید با اصلاح رفتار خود مطمئن شوید که در آینده همان اشتباه را تکرار نخواهید کرد. مثلا بعد از اینکه به خاطر رفتار توهین‌آمیزتان با یک دوست، در رفتار خود تجدید نظر کردید و به روش درست از او معذرت خواستید، دیگر باید سعی کنید احساس گناه را کنار بگذارید و با ادامه‌ی این احساس روی روابط‌تان تأثیر منفی نگذارید.

گناه معمولا احساسی وابسته به یک موقعیت خاص است، به این معنی که فرد با قرار گرفتن در یک موقعیت خاص و بروز رفتاری ناشایست، برای مدتی احساس گناه می‌کند. این احساس در صورتی که فرد اشتباه خود را اصلاح کند، با گذشت زمان از بین می‌رود، اما اگر فرد از جبران اشتباه خود سر باز بزند، مثلا عذرخواهی نکند، و هیچ علاقه‌ای به اصلاح رفتار آزاردهنده‌‌ی خود نشان ندهد، هم‌چنان باید با این احساس گناه کلنجار برود. بنابراین اشتباه‌تان را بپذیرید و تلاش کنید رفتار خود را تغییر دهید و در نهایت از این مرحله عبور کنید.

۴. از اشتباه‌تان درس بگیرید

احساس گناه - اندیشیدن

احساس گناه درواقع به فرد یادآوری می‌کند که می‌تواند از تجربه‌ی تلخی که پشت سر گذاشته درس بگیرد تا همان اشتباهات را دوباره تکرار نکند. مثلا اگر با کسی توهین‌آمیز رفتار کرده‌اید و اکنون احساس گناه می‌کنید، بدانید که این احساس گناه یک پیام دارد و آن این است که باید ضمن عذرخواهی از شخص مورد نظر، حواس‌تان را جمع کنید تا از این به بعد هر کلمه‌ی زشت و ناپسندی از دهان‌تان خارج نشود.

اما اگر هیچ خطایی مرتکب نشده‌اید و بی‌علت احساس گناه می‌کنید، عملا خطایی وجود ندارد که از عواقبش درس بگیرد. در چنین مواردی، چون رفتار ناشایستی از فرد سر نزده است، نیازی به اصلاح رفتار وجود ندارد. این قبیل افراد در عوض باید سعی کنند بفهمند که چرا به علت یک رفتار عادی که معمولا کسی به خاطرش احساس گناه نمی‌کند، تا این اندازه خودشان را ملامت می‌کنند. مثلا فردی را در نظر بگیرید که سال‌ها کارمند بوده و ساعت کاری مشخصی داشته است، اما اکنون کسب‌وکار شخصی خودش را راه انداخته و ساعت کاری‌اش منعطف است. از آنجایی که این فرد هنوز ذهنش به ساعت کاری شناور عادت ندارد، اگر در حین کار چند دقیقه‌ ذهنش به چیز دیگری مشغول شود احساس گناه می‌کند، در حالی که می‌تواند آن چند دقیقه را بعدا جبران کند. بنابراین در اینجا علت خاصی برای احساس گناه وجود ندارد، بلکه فرد فقط باید یاد بگیرد ذهن خود را با شرایط شغلی جدیدش سازگار کند.


۵. قبول کنید که هیچ‌کس کامل نیست

احساس گناه - خطر لغزش

هیچ‌کس کامل و بی‌نقص نیست. حتی خانواده و دوستان‌تان نیز با اینکه همگی سعی دارند زندگی بی‌نقصی داشته باشند، گاهی بدون اینکه خودشان بخواهند به خطا می‌روند. اگر در تمامی جنبه‌های زندگی بر کمال‌گرایی اصرار کنید، عاقبت شکست خواهید خورد، زیرا رسیدن به کمال در همه چیز ممکن نیست.

همه‌ی ما گاهی در زندگی به خطا می‌رویم و بعد از اینکه متوجه اشتباه‌مان شدیم به احساس رنج‌آور گناه دچار می‌شویم. بنابراین اگر خطایی مرتکب شدید، آن را بپذیرید و قبول کنید که هر کسی ممکن است اشتباه کند. لازومی ندارد هفته‌ها یا ماه‌ها خودتان را به خاطر اینکه مثلا باید طور دیگری رفتار می‌کردید و بی‌نقص نبودید، سرزنش کنید و با این کار اعتماد به نفس خود را کم کنید، زیرا نه شما نه هیچ‌کس دیگر کامل و بی‌نقص نیست.

خلاصه‌ی کلام اینکه زندگیِ بدون اشتباه ممکن نیست، اما می‌توانید این احساس گناه ناگزیر را که بالاخره گاهی بروز می‌کند، کنترل کنید. هرگاه خطایی مرتکب شدید که واقعا سزاوار پشیمانی بود، سعی کنید با جبران و اصلاح اشتباه‌تان از سنگینی احساس گناه خود بکاهید. یادتان باشد که احساس گناه به خودیِ خود مخرب نیست، به شرط اینکه روش درست مواجهه‌ با آن را یاد بگیرید.

پست های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *