چگونه توبه کنیم؟

توبه در لغت به معنای «أقلَعَ»، «از جا کندن» است.

رحمت خداوند متعال چنان بی‌انتهاست که راه را برای بندگان بدکردار خویش نیز باز گذاشته و هیچ‌کس را از رحمت خود مأیوس نکرده است.

هر انسانی، در هر جایگاهی، فرصت بازگشت دارد و این بازگشت همان توبه است .

اولین و اساسی‌ترین گام برای توبه، پشیمانی است.

توجه‌ به‌ این‌ نکته‌ مهم است‌ که‌ از نظر قرآن‌ کریم،‌ بلکه‌ از نظر عقل‌، پذیرش توبه از سوی پروردگار متعال‌ هیچ‌ شرطی‌ ندارد و به‌ صرف‌ پیدا شدن‌ حالت‌ درونی‌ پشیمانی‌ از گناه‌، توبه‌ پذیرفته می‌شود.

اما باید دانست‌ که‌ لازمۀ پشیمانی‌، تصمیم‌ بر ترک‌ گناه‌ و عمل‌ بر طبق‌ دستورات‌ الهی‌ است‌

زیرا اگر کسی‌ تصمیم‌ بر ترک‌ گناه‌ نداشت‌ و یا بر اساس‌ فرمان‌ الهی‌ عمل‌ نکرد،

در حقیقت‌ نسبت به گناه خود‌ پشیمان‌ نشده‌ است‌.

چهار شرط برای پذیرش توبه از سوی حق‌تعالی بیان شده است.

  1. گناه‌ از روی‌ جهالت‌ و به‌ خاطر نادانی‌ باشد.
  2. توبه‌ را تأخیر نیندازد.
  3. توبه‌ قبل‌ از دیدن‌ مرگ‌ باشد.
  4. توبه‌ بعد از مرگ‌ نباشد.

إنَّمَا التَّوبَهُ عَلَی‌ اللهِ لِلَّذین‌َ یَعْمَلُون‌َ السُّوءَ بِجَهالَهٍ ثُم‌َّ یَتُوبُون‌َ مِن‌ْ قَریب‌ٍ […] وَ لَیْسَتِ‌ التَّوبَهُ لِلَّذین‌َ یَعْمَلُون‌َ السَّیِّئاتِ‌ حَتّی‌ إذَا حَضَرَ اَحَدَهُم‌ُ الْمَوت‌ُ قَال‌َ إِنّی‌ تُبْت‌ُ الآن‌َ وَ لاَ الَّذین‌َ یَمُوتُون‌َ وَ هُم‌ْ کُفّارٌ

در حقیقت پذیرش توبه بر عهده خداوند است، براى کسانى است که کار زشت را از روى نادانى انجام مى دهند، سپس به زودى (پیش از معاینه مرگ) توبه مى کنند […] و براى کسانى که همواره گناهان را مرتکب مى شوند تا چون مرگ یکى از آنان فرا رسد (یقین به مرگ پیدا کند یا حواس ظاهرشان آثار عالم برزخ را درک نماید) گوید: من الآن توبه کردم و نیز براى آنان که در حال کفر مى میرند (پذیرش) توبه نیست.

همانگونه‌ که‌ در ظاهر این‌ دو آیۀ شریفه‌ ملاحظه‌ می‌شود، چهار شرط‌ برای‌ توبه‌ تعیین‌ شده‌ است‌:

۱) گناه‌ از روی‌ جهالت‌ و به‌ خاطر نادانی‌ باشد. (نه‌ از روی‌ علم‌ و عمد)

گاهی‌، گناه‌ در اثر طغیان‌ یکی‌ از غرایز است‌ و در نتیجه‌، تسلط‌ هوا و هوس‌ و طغیان‌ غریزه‌ یا صفت‌ رذیله‌ موجب‌ می‌شود که‌ انسان،‌ «معرفت‌» خود را تقریباً از دست‌ بدهد.

قرآن‌ شریف‌ این‌ حالت‌ را «جهالت‌» نامیده‌ است‌ و معلوم‌ است‌ که‌ توبه‌ از این‌ نوع‌ گناه‌ پذیرفته‌ است‌

امّا اگر ارتکاب‌ گناه‌ در اثر عناد و لجاج‌ و از روی‌ طغیانگری‌ و انکار و دشمنی‌ با حق‌ّ و حقیقت‌ باشد،

طبیعی‌ است‌ که‌ چنین‌ گناهی‌، زمینه‌ ساز عدم‌ آمرزش‌ الهی‌ می‌شود.

۲) توبه‌ را تأخیر نیندازد.

گاهی‌، حالت‌ تلاطم‌ و پشیمانی‌ از گناه‌ در درون‌ انسان‌ هست‌ و به‌ مجرد ارتکاب‌ گناه‌، همین‌ حالت‌ او را وادار به‌ توبه‌ می‌کند،

امّا گاهی‌ این‌ حالت‌ وجود ندارد، بلکه‌ «تَسویف‌» در توبه،‌ یعنی‌ به‌ آینده‌ واگذار کردن‌ و بی اعتنایی‌ به‌ گناه‌ و فراموشی‌ آن‌، جای‌ پشیمانی‌ را می‌گیرد.

در چنین‌ وضعی‌ معلوم‌ است‌ که‌ این‌ انسان‌، خود را گناهکار نمی‌داند تا توبه‌ کند.

پس‌ اینکه‌ قرآن‌ شریف‌ «فوریّت‌» و «عدم‌ تأخیر» را در توبه‌، شرط‌ دانسته‌ است‌، باز هم‌ حاوی‌ یک‌ نکته اخلاقی‌ است‌ و آن‌ اینکه‌ بی‌ اعتنایی‌ به‌ گناه‌ موجب‌ عادت‌ انسان‌ به‌ گناه‌ می‌شود

و در اثر عادت‌، اُبّهت‌ گناه‌ از دل‌ می‌رود و در نتیجه‌ گناه‌ از ضمیر آگاه‌ انسان‌ به‌ ضمیر ناآگاه‌ وی‌ منتقل‌ شده‌

و موجب‌ می‌گردد تا انسان‌ خود را، گناهکار نداند و در این‌ صورت‌ طبیعی‌ است که‌ توبه‌ هم‌ نمی‌کند.

چگونه توبه کنیم؟ترک گناه مهم‌تر از توبه
ترک گناه مهم‌تر از توبه

۳) توبه‌ قبل‌ از دیدن‌ مرگ‌ باشد.

گاه‌ انسان‌ پس‌ از ارتکاب‌ گناه‌ به‌ دلیل‌ برخوردار بودن‌ از ایمان‌، پشیمان‌ می‌شود و از روی‌ ایمان‌ به‌ خداوند و دستورات‌ او، خجالت‌ زده‌ شده‌ و از خدای‌ متعال‌ عذر خواهی‌ می‌کند ولی‌ گاه‌ پشیمان‌ می‌شود، امّا نه‌ در اثر ایمان‌، بلکه‌ به‌ دلیل‌ کیفری‌ که‌ در مقابل‌ خود می‌بیند

نظیر مجرمی‌ که‌ چوبۀ دار را در مقابل‌ خود می‌بیند و از کردۀ خود پشیمان‌ می‌شود، امّا ندامت‌ او از سر ترس‌ از کیفر است‌

و نه‌ به‌ دلیل‌ آنکه‌ عمل‌ خود را زشت‌ می‌داند و به‌ تعبیرقرآن‌ چنین‌ کسی‌ اگررها شود، باز همان‌ است‌

وسوسه چیست ؟ ۱۰ راز بزرگ برای افزایش کنترل بر نفس

۴) توبه‌ بعد از مرگ‌ نباشد.

آیات‌ شریفۀ ۱۷ و ۱۸ سورۀ نساء، در توبه‌ شرط‌ کرده‌ است‌ که‌ بعد از مرگ‌ نباشد،

در این‌ خصوص‌ نیز باید بگوییم‌ که‌ کافران‌ و مشرکان‌، زمینه برای‌ عفو و مغفرت‌ و شفاعت‌ و نجات‌ ندارند

ترک گناه مهم‌تر از توبه

دین مبین اسلام همانند سایر ادیان الهی توصیه هایی جهت رشد انسان در مسیر تعالی و تکامل دارد که قسمتی از آن ها دستوراتی مبنی بر ترک اعمالی است که گناه نامیده می شوند و مشخص هم هستند

و در این میان بزرگان دین نیز توصیه هایی را در مورد روش های ترک گناه بیان کرده اند

که در اینجا به مواردی از آن اشاره می‌کنیم:

۱. توجه به قبح و زشتى آن عادات(به گناه) از نظر عقل. 

۲. در نظر گرفتن کیفرى که از نظر شرع بر آن مترتب گردیده است.(محاکمه کردن نفس و توجه دادن آن به عقوبت گناه و سلب توفیقات و دور شدن از رحمت الهی)

 ۳. داشتن اراده‏اى محکم در جهت رفع آن عادات

که نشانه همت بالا و بلند انسان در روى آوردن به فضایل و دورى از رذایل است.

 ۴. استمداد از خداوند متعال با دعا و نیایش و توسل به ائمّه اطهار(علیهم السّلام)

۵. جایگزین سازى اعمال و عادات نیکو؛ مانند: شرکت دائمى در نماز جماعت، خواندن نماز شب، زیارت اهل قبور، دعا.

۶. هرگاه نفسش او را وسوسه نمود بلافاصله از جا برخیزد و خود را چنان سرگرم عمل مثبتى نماید که اندیشه عمل زشت را از یاد ببرد.

مثلا به ورزش با دوستان خود بپردازد به مسجد و نماز جماعت یا دعا برود

به دیدار دوستان یا نزدیکان خوب خود بشتابد به کارهاى عادى زندگى؛ مانند: خرید مایحتاج و … بپردازد.

۷. مطالعات خود را پیرامون معاد عذاب گناه و… افزون سازد. 

۸. از شرکت در محیط‌هاى آلوده کننده و همنشینى با دوستان ناباب بپرهیزد.

 ۹. عوامل تحریک کننده پیرامون خود را حتى‏‌الامکان از بین ببرد. 

۱۰. سعى کند هیچ گاه در تنهایى نماند. 

۱۱. همه روزه با خداى خود مشارطه کند که مرتکب گناه نشود و هم از او مدد جوید و شبانگاه به محاسبه اعمال خود بپردازد.

پس اگر ترک گناه کرد خدا را سپاس گوید و باز مدد جوید

و اگر خداى نخواسته خلاف کرد استغفار کند و تصمیم بگیرد که مجددا ترک کند. 

۱۲. عادات خوب را مانند شرکت دائمى در نماز جماعت و … تقویت کند.

چه با نفى عادات زشت راه کسب اعمال شایسته باز شده

و در شعاع تکرار و تلقین و میل شدید به آنها عادات خوب در نفس ظهور فعلى پیدا خواهد کرد.

بهترین زمان برای توبه

بهترین هنگام برای توبه، اولین روز یک شنبه، ماه مبارکه «ذی قعده الحرام» است.

ولی اگر شخص زودتر از آن هنگام، موفق به توبه شود همان زمان را غنیمت شمرده

و به اعمال توبه ای که از پیامبر اسلام (صلوات الله علیه و آله) به ما رسیده است مبادرت کند.

مراحل توبه

  • قبل از آن، غسل توبه کند.
  • وضو بگیرد.
  • چهار رکعت نماز، به یک سلام این گونه به جای آورد:

در هر رکعت «حمد» و پس از آن، سه مرتبه «قُل هُوَ الله اَحَد…»،

یک مرتبه «قُل أعوُذُ بِرَبِّ الفَلَقِ…»

و یک مرتبه «قُل أعوُذ بِرَبِّ النَّاسِ…»،

و ۷۰ بار استغفار، و پس از آن بگوید «لا حَولَ وَ لا قُوّهَ إلا بِاللهِ  العَلِیِّ العَظِیمِ»،

و نیز بگوید «یَا عَزیِزُ یَا غَفَّارُ اغفِرلِی ذُنُوبی، وَ ذُنُوبَ جَمیِعِ المُؤمِنیِنَ، وَ المُؤمِنَاتِ، فَإنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنُوبَ إلا أنتَ». 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *